Home
Contact
Sitemap
ESB Dossier is een thematische uitgave over een maatschappelijk relevant onderwerp. ESB Dossier wil een platform bieden voor discussie tussen economen, wetenschappers uit andere disciplines en beleidsmakers. Het dossier wordt opgezet in samenwerking met een bij het onderwerp betrokken instantie. De eindredactie is in handen van ESB.
Partijen die belangstelling hebben om via een dossier een maatschappelijke discussie aan te zwengelen, kunnen dat bij de redactie kenbaar maken. Door de brede bespiegeling op toekomstige ontwikkelingen, die de dossiers veelal vormen, hebben zij 'een lange houdbaarheid'. De dossiers die in de afgelopen tijd zijn verschenen hebben daarom nog een grote actualiteit. In de afgelopen jaren zijn de onderstaande dossiers uitgekomen.
Globalisering in Nederland, nr 4514s
Toekomst van de consument, nr 4508s
Verkiezingsdossier, nr 4498s
ICT en economische groei , nr 4494s
30 juni 2005, nr. 4464
Tien jaar marktwerkingsbeleid in Nederland
Tien jaar marktwerkingsbeleid in Nederland. Veel marktwerkings- en dereguleringsoperaties lijken een succes te zijn (telecom, winkelsluitingswet), terwijl andere operaties op een mislukking lijken uit te draaien (treinvervoer). Tijd om de balans op te maken. Dit ESB Dossier blikt terug en kijkt vooruit. Welke rol hebben beleidsmakers en beleidsadviseurs gespeeld in de afgelopen jaren en welke beleidslessen kunnen worden getrokken? Inhoud
2 juni 2005, nr. 4461
Ontkoppeling van milieu en economie
We kennen allemaal de grafiekjes waarin de economie harder groeit dan de milieuschade. Hoe zorg je ervoor dat dit wensbeeld van ontkoppeling werkelijkheid wordt? De goed zichtbare milieuproblemen zijn inmiddels beheersbaar geworden, maar er is ook veel minder zichtbare achteruitgang van het milieu. Dit dossier laat zien hoe wetenschap en beleid elkaar kunnen versterken in het verkennen en benutten van de mogelijkheden voor ontkoppeling. Inhoud
10 februari 2005, nr. 4452
Arbeidsproductiviteit in de zorg
De vraag naar zorg zal de komende jaren blijven stijgen. Op dit moment is 13 procent van de beroepsbevolking werkzaam in de zorgsector. Schattingen wijzen erop dat dit percentage kan stijgen tot 22 procent in 2025. In het dossier 'Arbeidsproductiviteit in de zorg' wordt ingegaan op de vraag wat dat betekent voor de arbeidsmarkt en voor de economische groei. Hoe kan de arbeidsproductiviteit in de zorg toenemen? Welk beleid moet worden gevoerd om de arbeidsproductiviteit te verhogen? Hoe kan de implementatie van medische en organisatorische innovaties worden bevorderd? Er wordt in onderstaande artikelen achtereenvolgens ingegaan op de beschikbare cijfers, de structuur van de zorgmarkt en de rol van innovatie. Inhoud
26 februari 2004, nr. 4427
Levensloopbeleid
Bij het aankomende Voorjaarsoverleg zal de Levensloopregeling centraal staan. Deze combinatie van voorzieningen voor vervroegd pensioen, zorgverlof en studieverlof wordt uitonderhandeld tussen de sociale partners. Dit ESB dossier bespreekt de drie cruciale levensfasen en inventariseert de beleidsopties. Beleid is immers meer dan een regeling. Inhoud
23 oktober 2003, nr. 4417
Beleidseconomie
Economisch beleid vereist inzicht in hoe de economie werkt. Hoe komen beleidseconomen aan inzicht over economische mechanismen? Veelal vormt onderzoek hierbij een uitgangspunt. Wetenschappers, planbureaus en onderzoeksbureaus spelen een belangrijke rol. In dit dossier staat de interactie tussen de beleidsmakers, politici, beleidseconomen en onderzoekers centraal. Alle partijen ervaren een eigen combinatie van invloeden en inzichten. Dit leidt tot boeiende spanningsvelden en al dan niet 'afgestemde' resultaten. De Haagse zwarte doos gaat open. Inhoud
4 september 2003, nr. 4412
Handel en transactiekosten
De Nederlandse handelsgeest heeft ons land veel voorspoed gebracht. Momenteel doet Nederland het echter iets minder goed en dat komt niet alleen door de loonhoogte. Wat zijn de factoren die de concurrentiepositie van Nederland bepalen en hoe kunnen we die gunstig beïnvloeden? Dit ESB-dossier laat zien dat diverse soorten transactiekosten een rol spelen. Ook onderwijs, het geldstelsel, vertrouwen en cultuur zijn voorbeelden van factoren die het succes van Nederlandse handelsland beïnvloeden. Hoe we deze factoren kunnen beïnvloeden, staat in dit ESB-dossier centraal. Inhoud
12 juni 2003, nr. 4405
Arbeidsmarktbeleid via financiële prikkels
De arbeidsmarkt werkt nog niet optimaal, zeker niet voor bepaalde groepen. Ouderen en laagopgeleiden komen moeilijk aan de slag. Helpt het om de financiële prikkels voor werkgevers en werknemers te versterken? En zou het efficiënt zijn om dit via de fiscus te laten lopen? Inhoud
15 mei 2003, nr. 4402
Bedrijfsoverdrachten
Het aantal bedrijfsoverdrachten stijgt. Deze trend zal zich voortzetten door de vergrijzing en door de individualisering. Naar schatting zullen zo'n 90.000 ondernemers in Nederland in de komende vijf jaar hun bedrijf willen overdragen. Minimaal tien procent van de overdrachten leidt echter onnodig tot sluiting. Dat is erg, want met een overdracht zijn gemiddeld vijf banen gemoeid. Wat gaat er mis? Ligt het het aan de financiering of de juridische vormgeving? Komen overdragers en overnemers wel met elkaar in contact? Welke faciliteiten heeft het overheidsbeleid en hoe goed zijn deze? En wat moet er veranderen om onnodige sluitingen te voorkomen en zo kapitaal, banen en kennis in bedrijven te behouden? Inhoud
27 maart 2003, nr. 4398
Sociaal kapitaal
Sociaal kapitaal is meer dan een metafoor. Dit dossier laat zien dat economen, sociologen en politicologen het begrip operationeel hebben gemaakt. Je kunt het meten en je kunt er beleid op voeren. Hoe staat Nederland er voor qua sociaal kapitaal? Inhoud
21 december 2002, nr. 4391
Weg voor je geld
In Nederland betalen we wegaanleg uit de algemene middelen. Maar is het niet efficiënter om de infrastructuur zichzelf te laten betalen? Daarbij kan op drukke wegen een hoger tarief gelden dan op minder drukke wegen. De opbrengst van de heffing kan dan de uitbreiding van de weg financieren. De gebruiker betaalt dus. Modelberekeningen voorspellen hierbij 95 procent filereductie. In dit dossier wordt kritisch gekeken naar de voor- en nadelen van zelf-financiering van infrastructuur. Inhoud
5 december 2002, nr. 4387
Dossier Duitsland
Duitsland, de belangrijkste handelspartner van Nederland en de as van de Europese economie, zit economisch in het slop. En als Duitsland verkouden is, moet Nederland niezen, zoals een oud gezegde wil. Is het alleen maar kommer en kwel in de Duitse economie? Of kan deze juist tot voorbeeld, lering en vermaak dienen? In dit dossier, vergelijken vooraanstaande economen de Nederlandse economie met de Duitse. Steeds wordt gekeken welke elementen in het Duitse systeem ook Nederland tot economisch beleidsinstrument kunnen dienen. De werking van productmarkten blijkt in Duitsland beter te zijn dan die van de arbeidsmarkt. Blinkt de laatste uit door overbescherming van werknemers, afwenteling van kosten door sociale partners en veel bureaucratie, van de productmarkten kunnen we in Nederland nog wat leren. Hetzelfde geldt voor de corporate governance, het potentieel voor productiviteitsgroei en de integratie van minderheden. Ondanks de nodige problemen blijkt, al met al, het economisch potentieel van onze oosterburen groot te zijn. Inhoud
15 november 2002, nr. 4383
Infrastructuur
Nu de weg, door congestie en individuele beprijzing, minder dan vroeger als collectief goed is te zien, kan ook worden nagedacht over andere vormen van beheer van die weg. Dat kan als voordeel hebben dat vraag en aanbod van wegcapaciteit beter op elkaar kunnen aansluiten en bijvoorbeeld minder beïnvloed worden door politieke en budgettaire kaders. In dit dossier worden zes mogelijke vormen van beheer (extremen) verkend en worden de voor- en nadelen van elke vorm besproken. Inhoud
30 mei 2002, nr. 4363
Toekomst van de woningcorporaties
In dit dossier wordt gesproken over de inrichting van het stelsel van sociale woningbouw. Welke prikkels zijn nodig om de doelen die met het stelsel beoogd zijn zo efficiënt en effectief mogelijk te dienen? Zijn er radicale hervormingen van het stelsel nodig? Beleidsmakers, corporaties, commerciële partijen, afnemers en andere belanghebbenden discussiëren over meer en minder rigoureuze voorstellen. Inhoud
9 mei 2002, nr. 4359
Kiezen in het onderwijs
De discussie over vraagsturing in het onderwijs heeft vele facetten. Het centraal stellen van de individuele leerling en student, heeft diverse consequenties voor de financiering en de marktwerking in het onderwijs. Voor het funderend en postfunderend onderwijs werken deze zaken verschillend uit. Toegankelijkheid en kwaliteit vormen belangrijke randvoorwaarden. Wie is vrager, wie is aanbieder en hoe fungeren beide kanten van de markt? Is er al sprake van prijsprikkels en werken ze? In de aanloop naar de verkiezingen biedt dit dossier diverse oplossingen en suggesties ten behoeve van het nieuwe Regeerakkoord. Inhoud
26 november 2001, nr. 4336
Generatiebewust vooruitzien
De samenleving wordt ouder door ontgroening en vergrijzing. Dit heeft gevolgen voor het overheidsbeleid, vooral op de gebieden van werk, zorg en inkomen. De afgelopen jaren zijn hierin al diverse beleidsinitiatieven genomen. Dit ESB-dossier brengt de drie gebieden samen en onderzoekt waar ze elkaar onderling beïnvloeden. Juist die interactie bepaalt het resultaat voor de betrokkenen. Hoe ziet een integraal beleid voor de ouder wordende samenleving eruit? Keuzes doen zich voor in de omvang en reiktwijdte van collectieve arrangementen en in het faciliteren van creatieve oplossingen voor nieuwe problemen. Inhoud
11 oktober 2001, nr. 4328
Klimaatbeleid
Diverse aspecten van het klimaatbeleid komen in dit dossier aan de orde. Hoe kan de emmissie worden gereduceerd en welke gassen spelen daarbij een rol? Waar is regulering nodig en waar kan een markt voor emmissierechten een efficiënte oplossing genereren? Welk land moet het meest aan de reductie bijdragen en waarom? Economie en ethiek ontmoeten elkaar in klimaatbeleid. Het vraagstuk van klimaatbeleid is complex, maar de keuzemogelijkheden zijn helder. Inhoud
27 september 2001, nr. 4325
Effecten en toekomst van mdw
Wat is er tot nu toe terecht gekomen van de operatie marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit? Waren de uitgangspunten goed? Ervaren burgers lagere prijzen, betere kwaliteit en meer keus? En hebben bedrijven meer ruimte gekregen voor gezonde bedrijfsvoering? Dat zijn de vragen in dit dossier. Maar er is meer. In de komende periode moet de dienstverlening van de overheid zélf centraal staan. Vraagsturing en goede handhaving van regels staan daarbij centraal. Hoe moet dit worden gerealiseerd? En wat moet de overheid doen om in de toekomst draagvlak voor mdw te behouden en de operatie effectief door te zetten? Inhoud
14 juni 2001, nr. 4314
Zorgvuldig vernieuwen
Binnenkort presenteert de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in het kabinet haar voorstellen voor de stelselherziening in de gezondheidszorg. De verwachtingen zijn hooggespannen. Vraagsturing, commerciële zorg, het basispakket en het budgettair kader zorg zijn slechts enkele van de onderwerpen die in de herziening worden meegenomen. In dit dossier staan ze ter discussie. Zowel economen als medici, beleidsmakers en praktijkdeskundigen voeren het woord. Duidelijk wordt dat het stelsel dringend aan herziening toe is. Het dossier is tot stand gekomen in samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Inhoud
3 mei 2001, nr. 4307
Informatie-goederen en marktwerking
Informatiegoederen zoals muziek, nieuws en software hebben kenmerken die aanleiding kunnen geven tot marktfalen. Door de ict-revolutie is dit falen meer pregnant geworden. Freeriding (illegaal kopiëren) en insluiting (afhankelijkheid van een technologie), als gevolg van netwerkeffecten, zijn de twee voornaamste vormen van marktfalen. Bedrijfsstrategieën kunnen het falen deels ondervangen, maar ook verergeren. De statische en dynamische efficiëntie kunnen daardoor in het geding zijn. Is er een rol voor de overheid en hoe moet die gespeeld worden? Dit dossier gaat op die vragen in. Ook wordt de situatie op de onderscheiden markten geëvalueerd. Het dossier is tot stand gekomen in samenwerking met het ministerie van Economische Zaken. Inhoud
15 maart 2001, nr. 4299
Vernieuwende statistieken
De voorspelbaarheid van maatschappelijke en economische ontwikkelingen neemt af en de informatiebehoeften zijn veranderlijker geworden. Statistieken zijn daardoor steeds meer 'custom made' Verder maken de invloed van ict en de vorming van de EMU de behoefte aan heldere statistieken groter. In dit dossier wordt nagedacht over de ontwikkeling van statistische informatie. Hoe meet je innovatie? Hoe meet je arbeidsproductiviteit? En hoe kun je vormgeven aan inkomensmeting die ook rekening houdt met milieuwaarden? Het dossier is tot stand gekomen in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek. Inhoud
23 december 2000, nr. 4288
Economie en ethiek
De relatie tussen economie en ethiek staat steeds meer in de belangstelling: Is datgene wat economen teweegbrengen wel altijd zo gewenst? Het dossier gaat onder andere in op de vraag wat nu eigenlijk 'goed' beleid is, op de relatie tussen economie en ethiek, en op maatschappelijk ondernemen. Het dossier is tot stand gekomen in samenwerking met de Reinier Post Stichting. Inhoud
30 november 2000, nr. 4283
Clusters in beeld
Kennis en innovatie zijn noodzakelijk om internationaal te kunnen blijven concurreren. Door de snelheid waarmee technologische ontwikkeling plaatsvindt en de toegenomen risico's en de toegenomen complexiteit van markten, is dit geen zaak meer van een enkelbedrijf. Bedrijven zijn steeds meer afhankelijk vanbuiten de onderneming gegenereerde kennis en know-how. Samenwerking is daarom essentieel. Dit vereist van bedrijven nieuwe strategieën, gericht op het samenwerken in netwerken en clusters. Welke rol speelt de overheid daarbij? Schept zij slechts randvoorwaarden voor goed functionerende markten of opereert zij actief als facilitator voor samenwerking en kennisoverdracht? In dit dossier wordt een overzicht gegeven van de veranderingen en de verschillende opvattingen daarover, alsook van de implicaties daarvan voor de betrokken partijen. Het dossier is tot stand gekomen is samenwerking met het ministerie van Economische Zaken. Inhoud
2 november 2000, nr. 4278
Ict, arbeid en scholing
Door de invloed van informatie en communicatietechnologie wordt het arbeidsproces transparanter. Op welke wijze beïnvloedt dit de verhouding tussen werkgever en werknemer? En langs welke lijnen beïnvloedt ict de productiviteit? Dit dossier gaat op deze vragen in. Ook wordt inzicht geboden in de ontwikkeling van telewerken en op de rol die communicatietechnologie, via het verminderde belang van afstand, heeft in de vestigingsbeslissing van bedrijven. Het Dossier is tot stand gekomen in samenwerking met NWO en het Rathenau Instituut. Inhoud
6 september 2000, nr. 4269
Transparante pensioenfondsen
Bij belanghebbenden bestaat een steeds grotere behoefte aan inzicht in het functioneren van pensioenfondsen. Economische waardering van pensioenverplichtingen en een expliciet risicobeheer kunnen helpen dat inzicht te vergroten. Bovendien kunnen zij een stimulans vormen voor betere bedrijfsvoering en meer inzicht geven in welke generatie nu precies wat heeft bijgedragen. Dit is van belang voor de steeds vaker gestelde vraag aan nu eigenlijk de overschotten van pensioenfondsen toebehoren. Dit dossier verschaft inzicht in zowel de waardering van verplichtingen, beoordeling van de bedrijfsvoering als in de eigendomsvraag. Het dossier is tot stand gekomen in samenwerking met de postdoctorale opleiding Financieel- en Beleggingsanalist van de VU, het ABP, het Actuarieel Genootschap en de Vereniging van Beleggingsanalisten. Inhoud
22 juni 2000, nr. 4261
Liberalisering van netwerksectoren
Het ESB-dossier 'Liberalisering van netwerksectoren' heeft tot doel om het debat over marktwerking in nutssectoren te bevorderen. In dit dossier wordt op basis van de nota 'Publieke belangen en marktordening - liberalisering en privatisering van netwerksectoren' van het Ministerie van Economische Zaken aandacht besteed aan marktwerking de sectoren water, post en multimedia. Inhoud
9 december 1999, nr. 4233
De grondmarkt
De doelstelling van het ESB-dossier 'De grondmarkt' is inzicht te bieden in de allocatiemechanismen op de grondmarkt en indien mogelijk aan te geven hoe de allocatie van grond vanuit maatschappelijk oogpunt kan worden verbeterd. De achtergrond is een in hevigheid toenemend debat over het gebruik van de ruimte in Nederland. Mede door de groei van de economie is er toenemende behoefte aan beschikbaarstelling van grond voor woningbouw, bedrijventerreinen en de aanleg van infrastructuur. Tegelijkertijd wordt ook gewezen op het behoud van natuur en groene ruimten. Vertegenwoordigers van belanghebbende organisaties uiten bij herhaling hun preferenties - 'claims' - voor de beschikbaarstelling van grond. Iedere belanghebbende heeft een legitieme interesse. Het gaat er nu om de grond op zodanige wijze te alloceren, dat de gezamenlijke welvaart maximaal wordt. Inhoud
30 september 1999, nr. 4222
Oorzaken van armoede
Dit ESB-dossier heeft als thema Oorzaken van armoede. Dit lijkt een overbodig onderwerp. Immers, zelden ging het zo goed met de Nederlandse economie als op dit moment. Toch is er reden om aandacht te besteden aan armoede. De inkomensverschillen in Nederland worden alsmaar groter. Er is een grote groep van de bevolking, namelijk aan de bovenkant van de arbeidsmarkt, die sterk profiteert van de stijgende welvaart. Maar met name aan de onderkant van de arbeidsmarkt zien vele de welvaartsstijging aan hun neus voorbij gaan. Dit dossier gaat in op de oorzaken van dit fenomeen. Is de oorzaak gelegen in de toenemende handel met opkomende markten, of heeft het iets te maken met de technologische ontwikkeling? En: wat zouden wij kunnen doen om armoede te bestrijden? Inhoud
2 september 1999, nr. 4217
Economie en infrastructuur
Infrastructuur omvat veel meer dan alleen wegen en spoorlijnen. De infrastructuur van een economie betreft eigenlijk het gehele vestigingsmilieu voor wonen en werken. De kwaliteit van het Nederlandse vestigingsklimaat wordt almaar belangrijker, omdat de economie in hoog tempo internationaliseert. En internationaal opererende ondernemingen vestigen zich daar, waar zij het beste uit de voeten kunnen. Is dat in Nederland? Nederland heeft van oudsher een sterke positie op het terrein van transport en distributie. Onze ligging in de delta van een rivierengebied heeft een natuurlijk voordeel opgeleverd, dat goed is uitgebuit. Hoe kunnen we deze gunstige uitgangspositie behouden en tevens het vestigingsklimaat voor wonen en werken versterken? Dat is een uitdaging voor het ruimtelijkeconomisch beleid. Inhoud
1 juli 1999, nr. 4211
De zorg ontregeld?
De kwaliteit van de zorg in Nederland staat op een hoog peil en is breed toegankelijk. In termen van kosten scoort Nederland zo rond het gemiddelde van de landen van de OESO. De beleidsopgave is de Nederlandse gezondheidszorg deze verworvenheden te laten behouden, terwijl tegelijkertijd aanpassingen plaatsvinden om spanningen op te lossen cq te voorkomen. In deze ESB bespreken verschillende auteurs een aantal capita selecta van het speelveld. Deze inleiding geeft een ruwe schets van dit veld. Inhoud
29 april 1999, nr. 4201
Zoeken is vinden
In het arbeidsvoorzieningbeleid speelt de markt een steeds grotere rol. Institutionele veranderingen op de arbeidsmarkt, zoals Suwi, leiden tot reacties van de sociale partners en arbeidsbemiddelaars. Hoe reageren ze en gaat Suwi werken? Inhoud
11 maart 1999, nr. 4193
Nieuwe risico's
Risico's zijn niets nieuws. Maar de manier waarop de samenleving ermee omgaat verandert wel. En bovendien creëert de moderne samenleving een soort risico's dat we tot voor kort eigenlijk niet kenden - zo ze er al waren. Over deze 'nieuwe risico's' gaat dit dossier van ESB. Deze uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met het Verbond van Verzekeraars. Inhoud
7 januari 1999, nr. 4184
Bedrijfseconomie
Vorig jaar organiseerde ESB samen met een aantal faculteiten en instellingen de "1e Landelijke Bedrijfseconomiedag". Deze dag stond in het teken van de sterkten en zwakten van de bedrijfseconomie. Dit ESB Dossier geeft de belangrijkste resultaten van deze dag weer. Inhoud
3 december 1998, nr. 4179
Organiseren, flexibiliseren, innoveren
Deze uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met de directie Algemeen Technologisch beleid van het Ministerie van Economische Zaken. Inhoud
8 oktober 1998, nr. 4170
Publiek private samenwerking
Deze uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met de directie Algemene Financiële en Economische Politiek (AFEP) van het Ministerie van Financiën. Inhoud
11 juni 1998, nr. 4156
Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit
Deze uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met de projectgroep 'Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit' (MDW) van het Ministerie van Economische Zaken. Inhoud
